PKK terror təşkilatı Türkiyədə özünü buraxdığını elan etməsindən bir ildən artıq vaxt keçib. Keçmiş qruplaşmanın lideri Abdullah Öcalanla İmralı həbsxanasında görüşən rəsmi olmayan heyət də formalaşıb. Ötən gün heyət üzvləri Pervin Buldan və Mithat Sancar, "Terrorsuz Türkiyə" çərçivəsində hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasənın (AK Partiya) sədrinin müavini Efkan Ala və Ak Partiyanın parlamentdəki fraksiyasının sədri Abdullah Güler ilə bir araya gəlib. Heyət iyulun 16-da Milliyyətçi Hərəkat Partitasının lideri Dövlət Bahçeli ilə də görüş keçirib.

İmralı heyəti bir qayda olaraq, sabiq PKK lideri ilə görüşdən əvvəl və sonra Türkiyə rəsmiləri ilə görüşür, müzakirə aparır. Onlar bu dəfə Öcalanın iş şəraiti və İmralı görüşlərinin sayının artırılması ilə bağlı tələblər irəli sürüblər.

Türkiyə mediasının qənaətincə, keçmiş terror qruplaşması ilə bağlı hüquqi tənzimləmə üçün iki əsas tələb ən vacibdir:

- Qanunvericilikdə cinayətlərdə iştirak edənlərlə etməyənlər arasında ayrı-seçkilik qoyulmamalıdr;

- PKK rəhbərliyi onun tətbiq dairəsindən kənarlaşdırılmamalıdır.

Birinci yanaşma təzadlı görünür. Çünki dinc insanların qətlində, ictimai binaların dağıdılmasında iştirak, yaxud onu təşkil etmiş, bu kimi müxtəlif terror əməlləri törətmişlə belə hadisələrin heç birinə əli bulaşmayan qrup üzvünün eyni səviyyədə tutulmasında ziddiyyət var. Bu həm də terror cinayətləri törətmişlərin əməllərinə görə cəzasız qalması anlamına gələr. Odur ki, belələrinin bütün hallarda cəzalanması daha ədalətli olardı. Terror cinayətlərinə qatılmayanların da bu mənada diqqətdənkənar qalmaması vacibdir. Onlar üçün də ədalət məhkəməsi uyğun qərar çıxara bilər.

Məlumatlara əsasən, silahlı hücumlarda iştirak etməyənlər 3 və ya 5 il müddətinə şərti azadlıqda olacaqlar. Təşkilatın 70%-nin bu kateqoriyaya aid olduğu təxmin edilir. Hər iki qisim qərarların qəbul edilməsi, yaxud hökmün çıxarılması kimi məsələdə bərabər tutula bilər.

İmralı heyəti, keçmiş qruplaşma liderləri, habelə onların havadarları PKK rəhbərliyinə də fərq qoyulmamasına dair qərarın tətbiqini istəyirlər. Əslində, bu ideyanın daşıyıcılarının əsas hədəfi Abdullah Öcalanın sərbəst buraxılmasına nail olmaqdır. Ona görə də terrorla birbaşa əlaqəsi olan və olmayanların eyni tutulmamasını təklif olaraq irəli sürürlər.

Bu düşüncə sahibləri iddia edirlər ki, keçmiş terror başçısı PKK-nın buraxılmasına çağırış edib. Bu addımı üzrə o, sərbəst buraxılmaqla mükafatlandırılmalıdır. Onların iddiasına əsasən, Abdullah buraxıldıqdan sonra vətəndaş hüquqlarının hamısı bərpa olunmaqla Türkiyənin siyasi həyatında iştirak edə bilər. Bəziləri onun hətta prezident seçkilərində namizəd olaraq qatılması ideyasını müdafiə edirlər.

Bütün bu kimi təkliflər 2025-ci il mayın 12-dən sonra irəli sürülməyə başlayıb. Həmin tarixdə terror qruplaşması silahlı mübarizəyə son verərək özünü buraxmaq haqqında qərarını elan etmişdi. Bununla da qruplaşma Abdullah Öcalan tərəfindən "idarə olunmaq və həyata keçirilmək üzrə" təşkilati strukturunu buraxır, silahlı mübarizə üsulunu və PKK adı ilə aparılan fəaliyyətləri dayandırdığını elan etmiş olur.

Qeyd edək ki, ötən il qəbul olunmuş bu sənəddə qruplaşma manevr etmək, fəaliyyətini bərpa etmək üçün özünə yer də qoyub. Təşkilat silahla mübarizədən imtina məsələsini vurğulamaqla perspektivdə siyasi fəaliyyətini davam etdirmək hüququnu özündə saxlayıb. Elə bu kimi səbəbdən onlar liderləri də daxil olmaqla qruplaşmanın həbsdə olan, yaxud sərbəst qalmış üzvlərinin siyasətlə məşğul olmalarına hazırlıq işlər görürlər.

Ancaq PKK üzvləri və başçıları ilə bağlı bir neçə məsələ hələ də həllini tapmayıb.

PKK ilə əlaqədar siyasi təşkilat və liderlərin aqibəti necə olacaq? Məsələn, Səlahəddin Dəmirtaş sərbəst buraxılacaq, yəni əfv ediləcək? Çünki cinayətlərdə birbaşa iştirak etməyənlər qisminə o da daxildir. Başqa sözlə, ehtimal etmək olar ki, Abdullah Öcalanla hazırda həbsdə olan məhkum Səlahəddin Dəmirtaşın Türkiyənin siyasi həyatına qayıtması üçün çabalar göstərilir. Çünki PKK ləğv edildikdən sonra əsas mövzulardan biri uzun illər bu terror qruplaşmasına başçılıq etmiş, qanlı terror hadisələrini törədilməsində bu və ya başqa şəkildə qatılmış rəhbərlərin taleyi ilə bağlıdır.

Törətdiyi cinayət əməllərinə baxmayaraq, həmin başçılar gələcək həyatları üçün təminat almaq istəyirlər. Ancaq rəsmi Ankara onlara istədikləri güzəşti getmək fikrində deyil.

Hesab edilir ki, prosesin qanunvericiliklə nizamlanmasında çətinliklər də buarda başlayır. Türkiyə mediasının yazdığına əsasən, İmralı heyəti, onun müdafiəçiləri təşkilat liderlərinin və qruplaşmaya qoşulanların məsələlərinin eyni qanunvericilik tənzimləməsindən yararlanmasını istəyirlər.

Rəsmi Ankara isə onların bu istəyinə adekvat cavab vermir.

Odur ki, PKK-nın rəhbər heyətinin Murat Karayılan, Cəmil Bayık, Duran Kalkan, Bese Hozat da daxil olmaqla 30 nəfərdən ibarət olduğu deyilir. Onların heç bir şəkildə Türkiyəyə gəlməsi məsələnin mövzusu deyil.

Belə bir şəraitdə "PKK qruplaşmasının üzvləri və silahları haradadır" kimi sual da yaranır. Müxtəlif mənbələrin məlumatlarına əsasən, onlar əsasən İraqın şimalındakı kənd və dağlıq bölgələrdə, xüsusilə Qəndil, Zap, Hakurk, Metina və Garada yerləşir.

Bundan əlavə, təşkilat üzvləri Suriyanın şimalında PKK-nın yerli qolu olan YPG/PKK-nın nəzarətindəki Qamışlı, Həsəkə, Ayn əl-Ərəb və Tel Abyad bölgələrində cəmləşiblər. Onlar Türkiyə sərhədləri daxilindəki kəndlərdə, İranla sərhəd xəttindəki dağlıq bölgələrdə, Zaqros dağlarında fəaliyyət göstərən kiçik qruplar halında mövcuddurlar.

(Keçmiş) qruplaşmanın maliyyələşdirmə, təbliğat və logistika fəaliyyətləri üçün Almaniya, Fransa və Belçika kimi ölkələrdə strukturları mövcuddur.

Suriya hakimiyyəti YPG və PYD-nin formalaşdırdığı "Demokratik Suriya Gücləri"nə inteqrasiya haqqında təkliflər təqdim edib. Bunu Suriyanın şimalındakı həmin qüvvə imzalayıb. Ancaq indiyədək ona əməl edilməyib. Bu bölgədəki silahlı qruplaşma beynəlxalq ictimaiyyətin tanıyıb, qəbul etdiyi rəsmi hakimiyyətə itaətsizlik göstərir. Bu baxımdan, Türkiyədən çıxdığı ehtimal edilən keçmiş PKK-çıların Suriyanın şimalında fəaliyyət göstərməsi üçün "SDG" münbit şərait yaradıb.


Belə ehtimal etmək olar ki, PKK terror qruplaşması özünü buraxdığını sadəcə elan edib. Onun üzvlərinin əhəmiyyətli bir qismi vətəndaşı olduqları ölkələrə təslim olmayıblar. Həmin üzvlər perspektivdə Yaxın Şərqdə istənilən ölkə üçün təhlükə mənbəyi olaraq qalır. qruplaşma üzvləri özəlliklə Avropa ölkələrində, ABŞ-də müxtəlif ictimai təşkilatlarda fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Təcrübəyə malik olduqlarından onlar yerləşdikləri ölkələrdə müxtəlif terror aktları törədə bilər.

Onların bir zamanlar İŞİD terror qruplaşması ilə əlaqəsi olduğuna dair məlumatlar var. Türkiyədə media və müxtəlif qurumlar bildirirdi ki, PKK və YPG-nin müəyyən dövrlərdə bölgədəki maraqları istiqamətində İŞİD ilə taktiki təmaslarda olub. Qeyd edilirdi ki, bu iki terror qruplaşması silah və ya kəşfiyyat mübadiləsi, ortaq düşmənlərinə (xüsusən Türkiyəyə) qarşı strateji əməkdaşlıq ediblər. Hətta "SDG"nin İŞİD-lə gizli əsir mübadiləsi razılaşmaları bağladığına dair məlumatlar beynəlxalq mətbuata və hesabatlara yansıyıb.

Bu isə özünü buraxdığını elan etmiş PKK-nın hələ də regional və qlobal təhlükə, təhdid mənbəyi olduğunu ehtimal etməyə əsas verir.

Bir zamanlar yerləşdiyi ölkələr qruplaşmadan Türkiyəyə qarşı istifadə edirdi. İndi onları vətəndaş cəmiyyəti çətiri altında qoruyub saxlayırlar. Həmin qruplaşmadan yenidən cümhuriyyətə qarşı istifadə edilələcəyi istisna olunmur.

Odur ki, PKK özünü buraxdığını elan etsə də, vətəndaş olduqları ölkələrin cəmiyyətlərinə hələ inteqrasiya olunmayıblar. Qruplaşma başqaları üçün alət olaraq qalır. Çünki o bu məqsəd üçün qurulub...(Report)